« وَيَقُولُ الَّذِينَ آمَنُوا لَوْ لا نُزِّلَتْ سُورَةٌ فَإِذا أُنْزِلَتْ سُورَةٌ مُحْكَمَةٌ وَذُكِرَ فِيهَا الْقِتالُ رَأَيْتَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ نَظَرَ الْمَغْشِيِّ عَلَيْه مِنَ الْمَوْتِ ، فَأَوْلى لَهُمْ طاعَةٌ وَقَوْلٌ مَعْرُوفٌ فَإِذا عَزَمَ الأَمْرُ فَلَوْ صَدَقُوا اللَّه لَكانَ خَيْراً لَهُمْ . . . أُولئِكَ الَّذِينَ لَعَنَهُمُ اللَّه فَأَصَمَّهُمْ وَأَعْمى أَبْصارَهُمْ » « 1 » . پس در ميان مؤمنين يقين حاصل نمىشود مگر براى صاحبان بصيرت ، هم چنان كه فرمود : « فَإِنْ حَاجُّوكَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِيَ لِلَّه وَمَنِ اتَّبَعَنِ » « 2 » و نيز فرموده : « قُلْ هذِه سَبِيلِي أَدْعُوا إِلَى اللَّه عَلى بَصِيرَةٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِي » « 3 » . 6 - اينكه گفت : در جمله * ( « نَدْعُ أَبْناءَنا وَأَبْناءَكُمْ » ) * دو وجه است از آنچه تا كنون از نظر خواننده گذشت معلوم شد كه وجه اول فاسد است و در آيه شريفه تنها يك وجه است و آن اين است كه « هر يك اهل خود را بخواند و به جان اهل خود نفرين كند » ، و اما وجه اول كه « هر يك اهل ديگرى را بخواند » ، با ظاهر آيه منطبق نيست ، چون گفتيم غرض وقتى بطور كامل به دست مىآيد كه گفته شود بيائيد مباهله كنيم و لعنت خدا را براى دروغگويان مسئلت نمائيم ، غرض با همين جمله بطور كامل حاصل مىشود و اگر مىبينيم در آيه مورد بحث جمله : * ( « نَدْعُ أَبْناءَنا وَأَبْناءَكُمْ وَنِساءَنا وَنِساءَكُمْ وَأَنْفُسَنا وَأَنْفُسَكُمْ » ) * براى افاده غرض زائدى بوده و آن اين بوده كه ايمان هر طرف به عقائد خود را بهتر برساند ، چون اگر هر يك از دو طرف عزيزترين و محبوبترين محبوب خود را حاضر ساخته و دورى از رحمت خدا را براى خود و عزيزانش مسئلت نمايد بيشتر بر صدق دعوى و قوت ايمانش دلالت مىكند و اين غرض زائد وقتى حاصل مىشود كه معناى آيه چنين باشد : « ما فرزندان و زنان و انفس خود را نفرين كنيم و شما هم زنان و فرزندان و انفس خود را » و اما اگر معنا اين باشد كه : « ما فرزندان و زنان و انفس شما را نفرين كنيم و شما زنان و فرزندان و انفس ما را نفرين كنيد » اين غرض زائد حاصل

--> ( 1 ) كسانى كه ايمان آورده‌اند مىگويند : چرا سوره اى در اين باره نازل نمىشود ؟ و چون سوره اى محكم و روشن نازل مىشود كه در آن سخن از قتال رفته مىبينى بيماردلان را كه به تو چون اشخاص دم مرگ نظر مىكنند و همين مرگ برايشان بهتر است و امر ما عبارت است از طاعت و سخن معروف ، پس اگر به خدا راست مىگفتند برايشان بهتر بود ، ايشان كسانيند كه خدا لعنتشان كرده و كر و كورشان ساخته است . « سوره محمد ، آيه 23 » . ( 2 ) اگر با تو بگو مگو كردند ، بگو ، من و هر كه از من پيروى كند سراسر وجود خود را تسليم خدا كرديم . « سوره آل عمران ، آيه 20 » . ( 3 ) بگو اين است راه من و كسانى كه پيرويم كرده‌اند كه با بصيرت به سوى خدا دعوت مىكنيم . « سوره يوسف ، آيه 108 » .